ისლამური ფუნდამენტალიზმის შესახებ


                          

*პირველად გამოქვეყნდა ყოველკვირეულ გაზეთში „ახალი 7 დღე“   (21-27 მარტი, 2003 წ.).  წინამდებარე ტექსტი ქვეყნდება თავდაპირველი სახით.

ქართული პოლიტიკური აზროვნების ზღვარდაუდებელ პროვინციალიზმსა და კულტურულ სერვილიზმში გამოხატული უკიდურესი ევროცენტრიზმი, ასევე ქართული ლიბერალ-დემოკრატიზმის წამბაძველობა და ზეკონფორმიზმი ყველაზე სრულად ვლინდება არა ბოლშევიზმის გმობისას, არა რუსული საიმპერიო ტრადიციის განქიქებისას, არამედ ევროპეიზმისა და დასავლური იდეოლოგიის შეურიგებელი მოწინააღმდეგის – ისლამური ფუნდამენტალიზმის განხილვისას. ამაში ქართული ისტორიოგრაფიიდან მომდინარე ინერციაც იჩენს თავს, როცა ისლამის გმობას ჰქონდა პოლიტიკური და იდეოლოგიური მიზანი. პოლიტიკური იმ აზრით, როცა ცდილობდნენ გაემართლებინათ რუსეთის იმპერიასთან შეერთება. იდეოლოგიური იმ აზრით, რომ ისლამი ათეისტური პერიოდის პროპაგანდაში ცხადდებოდა პროგრესის შემბოჭველ რელიგიად და ამის მტკიცებას ათეისტ აგიტატორებს უადვილებდა ისლამური იმპერიების დაქვეითება.

ქართული ისლამოფობია, რომელსაც საფუძველი ჩაეყარა ცარისტულ ქართულ ისტორიოგრაფიაში XIX საუკუნის 20-იანი წლებიდან და რომელმაც განამტკიცა ერთმორწმუნეობისა და რუსეთთან შეკავშირების დამღუპველი იდეა, დღეს გამოიყენება კონიუნქტურული დემოკრატიის გასამართლებლად. დამღუპველი კი იმ აზრით იყო ეს იდეა, რომ საქართველო მიჩნეულ იქნა უუნაროდ სახელმწიფოდ ყოფნისათვის. რუსეთთან შეერთების გამართლებისათვის ისლამს ყველა ცოდვაში დაედო ბრალი და ის იქცა ცოდვის თხად ქართულ ისტორიოგრაფიაში.  საქართველოში ისლამოფობიის დამკვიდრება თუ უწინ ცარიზმისა და ბოლშევიზმის იდეოლოგიური ამოცანა იყო, დღეს ამ საქმეს აგრძელებს დასავლეთი. ისლამოფობია საქართველოს უუნარობასა და მუდმივ მარცხიანობას დღესაც ისეთივე მოხერხებით ამართლებს, როგორც ეს ხდებოდა XIX საუკუნის  10-30-იან წლებში. პუბლიცისტური ტრაფარეტები, ზოგადი მითითებანი და აშკარა უაზრობა ხშირად მიუკერძოებელ მსჯელობად და ანალიზად, საბოლოო შეფასებად საღდება ხოლმე.

ძველი დროიდან ისლამი ქრისტიანობის შეურიგებელი ოპონენტია თეოლოგიური, პოლიტიკურ-სოციალური, კულტურული ასპექტებით. ქრისტიანობას არცერთ მსოფლიო რელიგიასთან არ ჰქონია ასეთი ინტენსიური და მწვავე ურთიერთობა, როგორც ისლამთან. ისლამური ერთღმერთიანობა ქრისტიანული ერთსამობის უარმყოფელია. დიდ რელიგიათა (ინდუიზმი, ბუდიზმი, კონფუციანელობა) შორის ისლამი ერთადერთია, რომელიც დღეს რადიკალურად უპირისპირდება დასავლეთს და ლიბერალიზმის იდეოლოგიას. ფრენსის ფუკუიამა „ისტორიის  დასრულში“ (თბ. 1999)  წერს: „ …ლიბერალიზმისათვის ნოყიერი ნიადაგის მოსამზადებლად ქრისტიანობამ გარკვეული თვალსაზრისით „თვითგაუქმება“ უნდა მოახერხოს საკუთარი მიზნებისა და ამოცანების სეკულარიზაციის გზით“. ინდუიზმის , ბუდიზმისა და კონფუციანელობის სეკულარიზება (მაგ., კონფუციანური ლიბერალიზმის თეორეტიკოსია სიბუსა ეიცზი)  დიდი კოლიზიების გარეშე განხორციელდა და დამკვიდრდა ლიბერალური პრინციპები (ინდოეთი, იაპონია, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნები). ისლამურ გარემოში კი სეკულარიზაციის პროცესს მუდამ თან სდევს კონფლიქტები თეოლოგიური, პოლიტიკური, თუ კულტურული მიმართებებით. თვით თურქეთში, რომელიც ისლამური ქვეყნებიდან ყველაზე მეტად სეკულარიზებულია, ათათურქის რეფორმების დროიდან დრემდე უწყვეტად მიმდინარეობს რელიგიური მოძრაობა, რომელიც ქვეყნის რეისლამიზაციას ცდილობს. თურქული ფუნდამენტალიზმი ეჭვქვეშ აყენებს ათათურქის პოლიტიკური კურსის სისწორეს. ახლახანს, 4 მარტისათვის  ცნობილი გახდა, რომ თურქეთის პარლამენტმა, რომელშიც უმრავლესობას ზომიერი „ისლამური კეთილდღეობის პარტია“ წარმოადგენს, უარი უთხრა ერაყთან ომის სამზადისში მყოფ აშშ-ს თურქეთის სამხრეთში ჯარის განთავსებაზე. სხვა ცნობის თანახმად, პარლამენტს ამაზე ჯერ საბოლოო გადაწყვეტილება არ მიუღია და დებატები ისევ გრძელდება. საკითხი აქ ეხება იმას, თურქეთი დაიწყებს თუ არა  ისლამურ ქვეყნებთან იდეურ დაახლოებას, თუ განუხრელად დაიცავს ათათურქის დროიდან აღებულ პოლიტიკურ კურსს.

ისლამური გარემოს სეკულარიზაციაზე მსჯელობისას უთუოდ უნდა აღინიშნოს, რომ მუსლიმი მოაზროვნენი და მეცნიერნი ეწინააღმდეგებიან ისლამის აღწერას დასავლური ისტორიოგრაფიის ისეთი ცნებებით, როგორიცაა „ეკლესია“, „სამღვდელოება“ და ა.შ. დასავლელი მკვლევარნი ქრისტიანობის ცნებებს უსადაგებენ ისლამს და ამით ძიებაში ბევრი რამ შეუმჩნეველი რჩება.

ისლამისათვის დამახასიათებელი პოლიცენტრიზმი ფუნდამენტალისტურ მიმდინარეობებს უფრო დინამიკურს და რადიკალურს ხდის. ისლამში არაა კლიროსი (სასულიერო იერარქია), როგორც ეს ქრისტიანობაშია. ამგვარად, უმმა (მუსლიმური თემი) არაა რეგლამენტირებული ცენტრალიზებული საეკლესიო რჯულდებით, როგორც ეს მართლმადიდებლობაშია ან კათოლიციზმში. ისლამში არა არსებობს აღსარების, ზიარების, მღვდლობის, ქორწინების საიდუმლონი. ქრისტიანობაში სასულიერო წოდების მიღება ხდება ხელდასხმის გზით, როცა სულიწმინდის მადლი გადმოდის მღვდელზე. ამგვარად, ადამიანის მღვდლად მიჩნევა არის ეკლესიის პრეროგატივა. ეკლესიის მიერ განკვეთილი კი აღარ ითვლება მღვდლად. ისლამში კი შეიხი ოსამა ბენ ლადენი საერო პირია, მაგრამ ფეთვებს (რელიგიური მიმართვები მუსლიმთადმი) აქვეყნებს, განმარტავს ციტატებს ყურანიდან, ჰანბალიტური მიმართულების ღვთისმეტყველებიდან და მას ყურს უგდებენ. ის რელიგიურ ავტორიტეტად, ულემად მიიჩნევა სუნიტური ექსტრემისტული ორგანიზაციების მიერ. ასევე აბდ ალ-ვაჰაბი, რომლის სწავლებას ეყრდნობოდა ალ-საუდების სამეფოს შექმნა არაბეთის ნახევარკუნძულზე, პირადი განსწავლულობის გამო მიიჩნევა რელიგიურ ავტორიტეტად სუნიტურ ფუნდამენტალიზმში, რომელსაც წარმოადგენენ ავღანური „თალიბანი“, ჩეჩნური ექსტრემიზმი, პაკისტანის, ეგვიპტის, სუდანის რიგი რელიგიური ჯგუფები. მათი გავრცელებული კრებითი სახელია ვაჰაბიტები, მაგრამ თვით ისინი თავის თავს უწოდებენ ჭეშმარიტ ერთღმერთიანებს (მუვაჰიდუნ), ნამდვილ მუსლიმებს ან სალაფიტებს (სალაფიიუნ). სალაფიზმი, სალაფიია  ფუნდამენტალიზმის, ჭეშმარიტი მერჯულეობის არაბული შესატყვისია. სალაფიტები მხოლოდ ალ-ვაჰაბის შრომებს არ სწავლობენ და არ არიან  მხოლოდ ვაჰაბიზმის (ალ-ვაჰაბიია) მიმდევარნი. უდიდესი შეურიგებლობის მიუხედავად, ვაჰაბიზმმა თავდაპირველ პერიოდთან შედარებით საკმაო ტრანსფორმაცია განიცადა. სალაფიტები სწავლობენ ისლამის ერთ-ერთი მაზჰაბის  (სკოლის) ფუძემდებლის იმამ აჰმედ იბნ ჰანბალის (780-855  წწ.) შრომებს, რომელიც შეურიგებლობით გამოირჩეოდა. ეს შეურიგებლობა უფრო გაასასტიკეს  XIV საუკუნის სირიელმა თეოლოგმა იბნ თაიმიიამ და მისმა თანამედროვემ, იბნ ალ-ყაიიმ ალ-ჯავზიიამ. ჰანბალიტური მაზჰაბის შეურიგებლობა უკიდურეს ზღვარამდე მიიყვანა აბდ ალ-ვაჰაბმა (XVIII ს.). ზემოთ ჩამოთვლილ თეოლოგთა გარდა სალაფიტები სწავლობენ  XIX და  XX საუკუნეების  ცნობილ ჰანბალიტთა შრომებს.

ისლამში არაა ბერმონაზვნობა. სასულიერო პირი მუსლიმური თემის საერო ცხოვრების წარმმართველია და იცავს სოციალურ წესრიგს. ის არაა სოფლისაგან განდგომილი. მუსლიმი წინამძღოლები საერო ცხოვრებით ცხოვრობენ. ხალიფი უმაღლესი სასულიერო და საერო პირია. ქრისტიანი მეფე კი მხოლოდ უმაღლესი საერო პირია. ქრისტიანობაში მღვდელს ეკრძალება საერო ცხოვრებაში ჩარევა. ადრეულ ქრისტიანობაში მორწმუნის მთელი ყურადღება იმქვეყნიურ ცხოვრებაზე იყო მიმართული და ამიტომ თავდაპირველი ქრისტიანობა იწყება დიდი ასკეტიზმით, განდეგილობით, მეუდაბნოებით და ამა სოფლის დაგმობით. ისლამში კი უმთავრესი იყო საღვთო იდეალის ამქვეყნიურ ცხოვრებაში განხორციელებისათვის ბრძოლა. სალაფიტებისა და ასევე შიიტი ფუნდამენტალისტებისათვის იდეალი არის პირველი მუსლიმური თემი, რომელიც მედინაში იყო მუჰამედის დროს. ეს იყო ყურანის თაობა, ჭეშმარიტ მუსლიმთა ერთობა, რომელიც საუკუნეთა მანძილზე შეიბილწა და დაირღვა ერთღმერთიანობის (ათ-თაუჰიდ) პრინციპი. ამგვარად, ქრისტიანობაში იდეალის მიღწევა რელიგიური ხასიათისაა, ისლამში კი მას პოლიტიკური და სოციალური ხასიათი აქვს. ამის გამოა, რომ პოლიტიკას ისლამურ მოძრაობებში ექცევა უდიდესი ყურადღება. ჭეშმარიტი ერთღმერთიანობის აღდგენა, როგორც სუნიტი, ასევე შიიტი ფუნდამენტალისტებისათვის ერთდროულად არის როგორც რელიგიური, ასევე პოლიტიკური საკითხი.

პოსტბოლშევიკურ ქვეყნებში ვაჰაბიტურმა მისიონერიზმმა გამოაცოცხლა სწრაფვა ისლამის ნორმების აღდგენისაკენ. ამის გამო ვაჰაბიზმი გაუიგივდა საერთოდ ისლამურ ფუნდამენტალიზმს. ქვემო ქართლის აზერბაიჯანელი სუნიტი თუ შიიტი ახალგაზრდები განისწავლნენ ბაღდადისა და ისპაჰანის მედრესეებში და ცდილობენ დაიცვან რელიგიური პრინციპების სიწმინდე.

სალაფიზმი ყველა ძირითად ისლამურ მიმდინარეობაში აღწევს და მასში, სალაფიზმში ვაჰაბიზმი არის ერთ-ერთი მხარე, შემადგენელი ნაწილი და არა ერთადერთი. ფუნდამენტალიზმის სახეობანი სხვადასხვაა მაღრიბ-მაშრიყსა და ირანში, პაკისტანში, ავღანეთში, სუდანში, ინდონეზიაში, მაგრამ მიზანი ერთია, მიუხედავად ერთურთთან მტრობისა.

თავდაპირველი რელიგიური სიწმინდეების აღდგენისათვის ბრძოლა თავისთავად მართლზომიერია. ეს ბრძოლა დღეს ყველა დიდ რელიგიაში მიმდინარეობს. საქართველოში ამ ბრძოლის გამოხატულებაა ქრისტიანულ-მონარქისტული ერთობის, ძველ მართლმადიდებელთა, ბასილ მკალავიშვილის მრევლის ფუნდამენტალისტური მოძრაობანი. ასეთი ბრძოლა მიმდინარეობს ინდუისტურ და ბუდისტურ ქვეყნებში. ისლამური ფუნდამენტალიზმი იმიტომ ჩანს ასე კონტრასტულად, რომ ის არის არა რელიგიური, არამედ რელიგიურ-პოლიტიკური ბრძოლა, რომელიც მთლიანად უარყოფს დასავლური დემოკრატიის პრინციპებსა და იდეალებს და განსჯის მათ საღვთისმეტყველო პოზიციიდან. ეს არის როგორც კალმის, ასევე მახვილის ჯიჰადი. მუჰამედ წინასწარმეტყველს მიეწერება გამონათქვამი: „ისლამში არაა ბერმონაზვნობა. მისი თემის ბერმონაზვნობა არის ჯიჰადი“. ჯიჰადი კი ძალზე ფართო ცნებაა და ის არა მარტო საღვთო ომს, არამედ ჭეშმარიტ მერჯულეობას, საღვთო მუშაკობას და მუსლიმის მთელ ცხოვრებას გულისხმობს.

არცერთ რელიგიაში არ ხდება, რომ რჯულის ფუძემდებელი ასე ერთობ ადამიანურად გამოიყურებოდეს, როგორც ეს გადმოცემაშია მუჰამედზე. იესუ ღვთის შვილია და სასწაულებს იქმს, მაგრამ თავის მისადები ალაგიც არსად ჰქონდა, უპოვარი და ღატაკი იყო, იქადაგა და ტანჯვით მოკვდა. მუჰამედი კაცი კაცთაგანია საერო ცხოვრებით ცხოვრობდა. მას ჰყავდა ოჯახი, მოსწონდა ქალები, იზიდავდა კეთილსურნელებანი, უყვარდა კატა. მუჰამედის ცხოვრებით წუთისოფლის უარყოფა კი არ ხდება, ვითარც იესუ ასწავლიდა, არამედ ღვთის ნათელი შედის მასში. მუჰამედის ქადაგება საწუთროს ღირებულებას სცნობს მისი წარმავლობის მიუხედავად. თავის მისიაზე მუჰამედი თავმდაბლად ლაპარაკობდა. ყურეიშიტების ტომიდან გამოსულმა ამ ახალგაზრდა არაბმა შექმნა მოძღვრება, რომელიც საუკუნეთა მანძილზე ქრისტიანობის უძლიერეს მოპაექრედ გამოდიოდა. მუჰამედს აფიქრებდა ქრისტეს ცხოვრება და ხვედრი. ის ხედავდა უამრავი ქრისტიანული სექტის ურთიერთმტრობას. მისი მოძღვრების მიზანი ერთღმერთიანობაში ამ მტრობისა და დანაწევრებულობის აღმოფხვრა იყო, ამიტომ მან იესუ წინასწარმეტყველად და არა ძედ ღვთისად მიიჩნია. ერთი არ შეიძლება იყოს სამი.

მუსლიმ ღვთისმეტყველთ ხშირად აღუნიშნავთ ევროპელ მეცნიერთა ნათქვამის უსამართლობა, რომ ისლამი ძალადობის რელიგიაა და მუსლიმი მუდამ ომსა და სისხლს ეძიებს. ამაში მუსლიმი მოაზროვნენი დასავლეთის იდეოლოგიურ დივერსიას ხედავენ. ცნობილი მეცნიერი სეიიდ ჰოსეინ ნასრი (XX ს.) მიუთითებდა ისლამის ტოლერანტულ ბუნებაზე.

ისლამი ერთიანია და ამ ერთიანობის შიგნით არის არა ერთი, არამედ რამდენიმე დოგმატური მოძღვრება. მათ არა აქვთ ერთიანი საორგანიზაციო ცენტრი. მექა საერთო მუსლიმური წმინდა ადგილია, მაგრამ არა საერთო მუსლიმური საორგანიზაციო ცენტრი, როგორც ქრისტიანობაში არის ვატიკანი. რჯულში რამდენიმე დოგმატური სისტემის არსებობა პლურალიზმისა და ტოლერანტობის მაჩვენებელია. ასეთი რამ ქრისტიანობაში წარმოუდგენელი იყო. ამ სისტემათა შორის ხშირი იყო მტრობა. რომელიმე ერთი მათგანი ერთადერთი ჭეშმარიტების სახელით გამოდიოდა და სხვებს უარყოფდა. ამის მიუხედავად, ისლამის ოთხივე მაზჰაბი და შიიზმი თავისი განშტოებებით დღემდე თანაარსებობენ ერთურთის გვერდით.

ისლამური შემწყნარებლობა საფუძველს ყურანიდან იღებს. მუსლიმი შეიძლება ცდებოდეს რომელიმე საღვთისმეტყველო საკითხის გაგებაში, მაგრამ ის მუსლიმად რჩება. უმთავრესი ისაა, რომ მცდარი გზით მავალი მუსლიმი არ ჯანყობდეს და შფოთს არ აყენებდეს.  ურთიერთმტრობის მიუხედავად, ყველა მაზჰაბი მართლმორწმუნე მუსლიმთაგან შედგება. ამგვარად, ერეტიკოსობის ცნება ისლამში არ არის ისეთი, როგორც ქრისტიანობაში. ქრისტიანობაში შემცდარი მორწმუნე. მას დაწყევლა და ეკლესიისაგან განკვეთა მოელის. მაზჰაბების ავტორიტეტი მოძღვართა პირად განსწავლულობაზეა დამოკიდებული და იმამებს პატივს სცემენ ყველანი მუსლიმთა თემში.

ისლამის თანახმად, ადამიანი არაა იმგვარად დაცემული, როგორც ეს ქრისტიანობაშია მიჩნეული ადამის ცოდვის გამო. ამიტომ ცოდვის გამომსყიდველის საჭიროება ისლამში არ არის. აქ უმთავრესია უფლის მიერ მართლმორწმუნის სწორი გზით წარმართვა. ალაჰისაგან აქვს მინიჭებული ადამიანს ისეთი ბუნება, რომლის ძალით ყურანში კაცს აჰსან ალ-მახლუყათ (საუკეთესო ქმნილება) ეწოდება.

თავდაპირველი სიწმინდისაკენ დაბრუნებისათვის ბრძოლა ისლამში განსხვავდება ასეთივე ბრძოლისაგან ქრისტიანობაში. ვაჰაბიზმი, მთლიანად სალაფიზმი, ასევე შიიტური ფუნდამენტალიზმი არის არარევოლუციური მოძრაობა. ის არ ქმნის ლაიცისტურ სისტემას, არ ცდილობს საზოგადოების სეკულარიზაციას შესატყვისი ფილოსოფიის შექმნის მეშვეობით, არ არის ანტიკლერიკალური და ათეისტური. ფუკუიამა რომ ლაპარაკობს ლიბერალიზმის დამკვიდრებისათვის ქრისტიანობის  „თვითგაუქმებაზე“ სეკულარიზაციის გზით, ეს მოახდინა პროტესტანტობამ. მაქს ვებერი სავსებით სწორია, როცა კაპიტალიზმის წარმომშობ წყაროს პროტესტანტულ ეთიკაში ეძიებს. ვაჰაბიზმს ისლამურ პროტესტანტობას უწოდებენ ხოლმე, მაგრამ ეს ერთობ ხელოვნური შეფასებაა. მთლიანად სალაფიზმი არის არა სეკულარიზაცია, არამედ ევროპული კოლონიალიზმის დროიდან არაბულ სამყაროში დამპყრობელთა მიერ დამკვიდრებული სეკულარიზმის სეგმენტების სრული აღმოფხვრა და ყოვლისმომცველი რეისლამიზაცია. ვაჰაბიზმზე დაყრდნობით შეიქმნა ალ-საუდების აბსოლუტური მონარქია და არა სხვა რამ წყობა.

როდესაც ითქმის „ირანის ისლამური რევოლუცია“, აქ რევოლუცია უნდა გავიგოთ არა ევროპული გაგებით, სადაც ანტიკლერიკალური, არარელიგიური ძალის მიერ დაემხო მონარქია და დამკვიდრდა სეკულარისტული სისტემა. ირანის შაჰის ხელისუფლება კი დაემხო, მაგრამ აღმოიფხვრა ინგლისელთა მიერ დამკვიდრებული სეკულარიზმის ელემენტები და მოხდა საზოგადოების რადიკალური რეისლამიზაცია. ასეთ რევოლუციას სათავეში ედგნენ ირანის უმაღლესი სასულიერო პირები.

რენე გენონი ისლამში ხედავს იმ სარწმუნოებრივ საკრალურ ტრადიციას, რომელიც ქრისტიანობამ, მისი თქმით, დიდი ხანია დაკარგა.

ისლამისათვის დამახასიათებელია ის, რომ პოლიტიკური საკითხი ხდება რელიგიური საკითხი და არა პირიქით, როგორც ეს ქრისტიანობაშია. ლაპარაკი ისლამის პოლიტიზაციაზე არის ზედაპირული შეფასება, რომელიც ქრისტიანობის მიხედვით იქმნება. ისლამი ყოველთვის პოლიტიზებული იყო და მხოლოდ უცოდინრობას წარმოაჩენს, როცა სურთ ისლამის პოლიტიზება არანორმალურ მოვლენად წარმოაჩინონ. გაუგებრობას ბადებს ისიც, როცა ისლამურ ფუნდამენტალიზმს ფაშიზმს ადარებენ. ეს შეფასება დასავლურ მედიაში ფრიად გავრცელებულია. რახან სალაფიზმი და შიიტური ფუნდამენტალიზმი უპირისპირდებიან დასავლურ პოლიტიკას, ამის გამო ისლამს დასავლეთში ფანატიზმისა და ბნელეთის რელიგიად მიიჩნევენ. იწყება ისლამის პროპაგანდისტული დემონიზაციის მორიგი კამპანია. ისლამს დასავლეთში გმობენ და ამბობენ, რომ რელიგია არ უნდა ეხებოდეს საერო ცხოვრების პრინციპებს, რომ ეკლესია სახელმწიფოსგან გამიჯნული უნდა იყოს. ეს კი ისლამური კულტურის ისევ ევროპული, რევოლუციონისტური კრიტერიუმებით შეფასებით ფუჭი მცდელობანია.

ბოლშევიზმთან დაპირისპირების დროს დასავლეთს ჰქონდა ცნებითი აპარატი და მკაცრად მეცნიერული, ნათელი ტერმინები. მას ჰყავდა სამეცნიერო ავტორიტეტები, რომელთა ნააზრევზე მითითებითაც ის სოციალიზმის წინააღმდეგ  დიდ და უმწვავეს იდეოლოგიურ პოლემიკაში მონაწილეობდა. ამ დროს საქმეს აიოლებდა ის, რომ ლიბერალური ბანაკის მსგავსად სოციალისტური ბანაკიც სეკულარისტული, არარელიგიური იყო და მისი წარსულიც ანტიმონარქისტული, ანტიკლერიკალური ბრძოლისა და ათეისტური, მატერიალისტური ფილოსოფიისაგან შედგებოდა. ეს იდეური ნათესაობა დაიფარა ორ ბანაკს შორის  განსხვავებულობათა უტრირებით და პოლიტიკური მიზნით მათი ერთობ მიკერძოებული ინტერპრეტაციებით. ინდუსტრიალიზაციის გზით შექმნილი ინდუსტრიული საზოგადოებები ორივე ბანაკში მცირედ განსხვავდებოდა ერთურთისაგან.

საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ ლიბერალურმა ბანაკმა განაცხადა, რომ დემოკრატია და საბაზრო ეკონომიკა არის ერთადერთი და საბოლოო ჭეშმარიტება მთელი მსოფლიოსათვის და მიუთითა ბოლშევიზმის დაუჯერებელ დამარცხებაზე.

ისლამურ კულტურასთან პოლემიკის შემთხვევაში კი დასავლეთმა არ იცის იდეურად  რა შეიძლება დაუპირისპირდეს რელიგიურ ფუნდამენტალიზმს ფრაივესის პრინციპის, სეკულარიზმისა და ლიბერალიზმის გარდა. ეს ყოველივე არ გამოდგება მუსლიმებთან იდეურ ბრძოლაში ისლამური კულტურის ზემოთ განხილულ თავისებურებათა გამო. ისლამის ქრისტიანობის მსგავსად სეკულარიზება შეუძლებელია. ამ მსჯელობის სისწორის კიდევ ერთ დადასტურებად მოვიყვან ფაქტებს: არაბულ სამყაროში საუდის არაბეთი აშშ-ს საიმედო მოკავშირეა, მაგრამ ეს მოკავშირეობა იდეურად გავლენას არ ახდენს ქვეყანაზე. ის აბსოლუტური მონარქიაა და მთელ ისლამურ სამყაროში დიდ მისიონერულ მუშაობას ეწევა. ასევე ეგვიპტე აშშ-ის მოკავშირეა, მაგრამ ეგვიპტელი ფუნდამენტალისტების მიზანი მუბარაქის მთავრობის დამხობა და ქვეყნის რეისლამიზაციაა. თურქეთიც შეერთებული შტატების მოკავშირეა, მაგრამ სეკულარიზაციის პროცესი აქ შენელდა და ძალას იკრებენ თურქული ფუნდამენტალისტური ორგანიზაციები, რომელთა მიზანი ქვეყნის რეისლამიზაციაა. ესვე ითქმის პაკისტანსა და ალჟირზე.

დასავლეთი ვერც იმას იტყვის, რომ ისლამური საზოგადოება ტოტალიტარულია, აუცილებელია მისი დემოკრატიზება და მრავალპარტიულობის შემოღება. ასეთ რამეს დასავლეთი ამბობდა ბოლშევიზმის წინააღმდეგ, მაგრამ რელიგიური, არასეკულარული საზოგადოების წინააღმდეგ ის ვერ იყენებს ტოტალიტარიზმის ცნებას. უფრო მოხერხებულია ფაშიზმის ცნების გამოყენება მის წინააღმდეგ, მით უმეტეს, რომ  ამას აკეთებს XX საუკუნის დამლევის ლიბერალიზმის დიდი თეორეტიკოსი ფრენსის ფუკუიამა, რომელიც „ისტორიის დასასრულში“ წერს, რომ „ისლამური ფუნდამენტალიზმი, ერთი შეხედვით, ევროპულ ფაშიზმთან ავლენს მსგავსებას…“. ცოტა ქვემოთ კი ის მსჯელობს: „ისლამური აღორძინების ჭეშმარიტი ძალის გაგება მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება, თუ გავიაზრებთ, რა ღრმა ჭრილობა მიაყენა ისლამური საზოგადოების ღირსებას ორმაგმა მარცხმა – მან ხომ ვერც ტრადიციული საზოგადოების მთლიანობა შეინარჩუნა და ვერც დასავლური ტექნიკა და ფასეულობები გაითავისა“.

ფუკუიამა კი ამბობს ასე, მაგრამ ფუნდამენტალიზმი ისლამურ ქვეყნებში სწორედ ტრადიციული საზოგადოების მთლიანობის შენარჩუნებისათვის იბრძვის. ხოლო დასავლური ფასეულობები ისლამურმა საზოგადოებებმა  განა ვერ, არამედ არ გაითავისეს. ფუკუიამას ამ მსჯელობაში ჰეგელისეული ევროცენტრიზმი გამოსჭვივის. ჰეგელი ისლამურ აღმოსავლეთს მსოფლიო გონის  განვითარების განვლილ, უკან ჩამოტოვებულ საფეხურად თვლიდა. რაც შეეხება ფუკუიამას იმ აზრს, რომ ისლამურმა საზოგადოებამ დასავლური ტექნიკა ვერ გაითავისა, ჩემი აზრით, არაა სწორი. დასავლური ტექნიკის მთელი რიგი სეგმენტები მრავალ ისლამურ ქვეყანაში დამკვიდრდა და მისი რეპროდუცირებაც ხდება. ბირთვულ ფიზიკასთან დაკავშირებული კვლევა მაღალ ტექნოლოგიად მიიჩნევა და მეორე მსოფლიო ომის დამთავრებიდან მრავალი წლის მანძილზე ის დასავლეთისა და რუსეთის სამეცნიერო პრეროგატივად რჩებოდა. დღეს კი პაკისტანს აქვს ბირთვული იარაღი. მის შექმნას ცდილობს ირანი და საამისოდ აქვს ყველა აუცილებელი კომპონენტი. სარაკეტო ტექნოლოგიები კი რამდენიმე ისლამურ ქვეყანას აქვს. კიდევ ერთხელ გასახსენებია ნობელიანტი ფიზიკოსის ვერნერ ჰაიზენბერგის ნათქვამი, რომ აღმოსავლეთმა 30-40 წელიწადში აითვისა ის, რის შექმნასაც ევროპამ 300 წელი მოანდომა. არც ისაა დასავიწყები, რომ ევროპული მეცნიერებისა და ტექნიკის წარმოშობა შუა საუკუნეების არაბული ფილოსოფიისა და მეცნიერების მიღწევებიდან იწყება. რენე გენონი სამართლიანად შენიშნავს, რომ ევროპაში ამას განზრახ ივიწყებენ.

 

ისლამური ფუნდამენტალიზმის შესახებ

ნაწილი მეორე

*მეორე ნაწილი გაზეთში აღარ გავიდა და ქვეყნდება პირველად.

დასავლეთის ყველა მცდელობა ნებისმიერი საშუალებით მოახდინოს ისლამური საზოგადოების სეკულარიზაცია და ლიბერალიზაცია მუსულმანებში მხოლოდ სიძულვილს და აგრესიას ზრდის დასავლური იდეების მიმართ. დასავლეთის კვლევით ინსტიტუტებში არავინ იცის რა დივერსიული იდეოლოგიური ტერმინები, რა სოფიზმები და კაზუისტიკა უნდა იქნეს გამოგონებული, რათა ისლამური ქვეყნები დაიყოლიონ ლიბერალიზმის შელანძღულ შარაზე გასასვლელად.

რელიგიური სინდისის სახელით დასავლეთი მუსულმანებს ვერ დაამუნათებს, პირიქით კი შესაძლებელია. დისიდენტური მოძრაობის ინსპირირება ისლამურ ქვეყნებში შეუძლებელია. არიან ცალკეული ავტორები, მაგალითად, სალმან რუშდი, მაგრამ მის გარშემო დასის შემოკრება  არ ხდება. ადამიანის უფლებებზე მითითებით აქ ძნელია გავლენის აგენტების გაჩენა. რჩება ისეთი გზა, როგორიც დღეს არის ერაყის წინააღმდეგ მიმართული სამხედრო და პოლიტიკური კამპანია, რომელიც ინსპექტირებასთან ერთად ერაყ-აშშ-ის პირველი ომის დამთავრებიდან დღემდე გრძელდება. აშშ-ის ასეთი ქმედებანი მხოლოდ აღრმავებს ანტაგონიზმს დასავლეთსა და ისლამურ აღმოსავლეთს შორის. ამერიკელები აბსოლუტური პლანეტარული ჰეგემონობისაკენ ისწრაფიან. მათი აზრით, ის ახლა უნდა იქნეს მოპოვებული.

არის თუ არა ამერიკელთა ასეთი არნახული აღზევება მსოფლიო ისტორიაში მათი ღვთისაგან რჩეულობის დასტური, თუ ეს არის რაღაც დიდი საცდური და გამოცდა ამერიკანიზმისა და მთლიანად დასავლური კულტურისათვის ? პროვიდენციის რა განზრახვა იფარება დღევანდელ გლობალურ სიტუაციაში ? რა არის დასავლური ცივილიზაციის ფინალი ? მუსლიმ ღვთისმეტყველთა თანახმად, ამერიკელთა აღზევება და მძლავრება მსოფლიოს ხალხებზე ხდება გონისა და ზნეობის სრული უარყოფის გზით. მათი აზრით, ეს ძალაუფლება ცრუ და უმართლოა.

ისლამური აზროვნება, სახელდობრ შიიტი მოღვაწენი, აყალიბებენ თეორიას შუალედური ანუ მესამე გზის შესახებ. ეს არის ისლამური გზა, რომლის კანონები განსხვავდება როგორც ლიბერალური, ასევე სოციალისტური გზების კანონებისაგან. ეს მესამე, ისლამური გზა არა მხოლოდ ირანისათვის, არამედ მთელი აღმოსავლეთისათვის უნდა იყოს ღირებული, მიაჩნიათ ამ იდეის შემქმნელებს. შიიტ მოღვაწეთა უდიდესი ნაწილი ისლამის რეფორმაციას, სეკულარიზაციის აზრით, უარყოფითად აფასებდა. აქ აღსანიშნავია ირანელი მოაზროვნის, ალი შარიათის მოღვაწეობა. მას ირანელ ახალგაზრდობაში დიდი ავტორიტეტი ჰქონდა. ის იყო საერო ისლამიზმის წარმომადგენელი და შექმნა ისლამური სოციალიზმის მოძღვრება. ის ახდენს ისლამის რეფორმაციას სოციალისტური იდეების მეშვეობით. ალი შარიათის ნაშრომები შაჰის დროს იკრძალებოდა. თავად იგი დევნილებაში ცხოვრობდა და გაურკვეველ ვითარებაში აღესრულა ლონდონში 1977 წელს. მის იდეებზე დაყრდნობით შეიქმნა მემარცხენე რადიკალების წრე, რომელსაც შემდეგ დაუპირისპირდა ირანის რევოლუციური მთავრობა. მემარცხენე ძალების მიმართ რევოლუციური ხელისუფლების მტრული დამოკიდებულების მიუხედავად, ირანის განათლებულ წრეებში ალი შარიათის მოძღვრება ავტორიტეტული იყო. ეს ცნობილია ირანისტიკის ლიტერატურიდან. შიიტი მოღვაწენი ეჭვით უცქერდნენ სოციალიზმსა და ბოლშევიზმს მისი ათეიზმის გამო. ირანელთათვის ათეიზმი მიუღებელია. მათთვის საბჭოთა კავშირი „პატარა შაითანი“ იყო, ხოლო აშშ კი „დიდი შაითანი“ არის.

ფრენსის ფუკუიამა თავის „ისტორიის დასასრულში“  წერს: „ …ისლამმა მართლაც დაამარცხა ლიბერალური დემოკრატია ისლამური სამყაროს დიდ ნაწილში, რითაც სერიოზულად დაემუქრა ლიბერალურ პრაქტიკას ზოგადად ისეთ ქვეყნებშიც კი, სადაც ამ უკანასკნელს ჯერ პოლიტიკური ძალაუფლებისათვის არ მიუღწევია“.

ისლამი არ განაცალკევებს რელიგიურ პრინციპებს სახელმწიფოსაგან, პოლიტიკისაგან, ეკონომიკისა და კულტურისაგან. ამგვარად, სამოქალაქო საზოგადოების ცნება და ფრაივესის პრინციპი, რაც დასავლური მოძღვრების გულია, ისლამური სწავლებისათვის მიუღებელია. სახელმწიფოს შენება აქ რჯულდების მიხედვით მიმდინარეობს. საბაზრო ეკონომიკა ირანში შარიათს ექვემდებარება. ადამიანის ცხოვრება არა ფრაივესის პრინციპის, არამედ რელიგიის ნორმების მიხედვით უნდა წარიმართოს. სეკულარულ რაციონალიზმზე აგებული დასავლური საზოგადოების  ფრაივესის პრინციპი მაშინაც არ ირღვევა, როცა ეს საზოგადოება თაღლითთა და გარეწართაგან  შედგება.

ფუკუიამას აზრით, ისლამს არავითარი გავლენა არა აქვს კულტურულად არაისლამურ არეალებზე. მუსულმანებს, ფუკუიამას თანახმად, იდეების დონეზე არ შეუძლიათ რაიმე დაუპირისპირონ ლიბერალურ დემოკრატიას მის ტერიტორიაზე.

ჯერ ერთი, ინდუისტებსა და ბუდისტებზეც შეიძლება იმის თქმა, რომ მათ არა აქვთ გავლენა კულტურულად არაინდუისტურ და არაბუდისტურ არეალებზე და მეორე, ჯერ კიდევ გასარკვევია,  შეუძლია თუ არა ისლამს, როგორც რელიგიურ ტრადიციონალიზმს, იდეურად დაუპირისპირდეს ლიბერალურ დემოკრატიას თვით დასავლეთში. განა XX საუკუნის  60-70-იანი წლების ახალგაზრდული ანტილიბერალური საპროტესტო მოძრაობა ევროპასა და ამერიკაში ან სოციალიზმის, ან აღმოსავლურ იდეებზე მითითებით არ მიმდინარეობდა ? განა ევროპელმა ინტელექტუალებმა ამ დროს არ მიაპყრეს ყურადღება ბუდიზმს, ინდუიზმს, სუფიზმს ? და ის, რომ ეს საპროტესტო მოძრაობა მიინავლა, სულაც არ ნიშნავს ლიბერალური დემოკრატიის ერთადერთობასა და ჭეშმარიტებას. ეს მოძრაობა დღეს განახლდა ანტიგლობალიზმის სახით სწორედ ლიბერალიზმის ტერიტორიაზე, არა სადღაც ბუდისტურ ან ისლამურ გარემოში, არამედ თვით დასავლეთში. ახლა როგორ გამოდის: აქაურმა თავქარიანმა ლიბერალიზმის მეხოტბეებმა, ყველაფერზე რომ თვალს ხუჭავენ, უფრო მეტად იციან დემოკრატიის ავანჩავანობა, ვიდრე ევროპელმა თუ ამერიკელმა ანტიგლობალისტმა, რომელნიც ექსტრემისტულად იბრძვიან ?

მზა სახით არსებულ ლიბერალურ იდეათა სისტემას პარაზიტად მოეკიდა ზანტი, ამპარტავანი და ლაჩარი პოლიტიკის მედღეური. ის უვიცია, შემეცნება და ძიება არ სურს, უტიფრად გამოდის და რაც არ იცის, რისიც თავადაც არ სწამს, იმას ამტკიცებს გაცხარებით, ეკამათება და დასცინის სხვებს. ეს საღდება აზროვნების მონაპოვრად საქართველოში.

პოსტმოდერნისტული ფილოსოფიის ბრალი კი არაა იდეალების არარსებობა და დეჰეროიზაცია, არამედ ლიბერალური ინდივიდუალიზმით გამიზეზებული რესენტიმენტული სულისა. პოსტმოდერნმა მხოლოდ დაასრულა და საბოლოო სახე მისცა იმას, რაც დღეს არის დასავლეთში. ფუკუიამა ეხება ნიცშეს, მაგრამ არ ლაპარაკობს რესენტიმენტულობაზე, რაც ნიცშესთან ერთ-ერთი ცენტრული თეორიული ცნებაა. ნიცშესეულ უკანასკნელ ადამიანს არ ჰყავს ჰეროსი. იგი არ სცნობს არანაირ ამაღლებულს, რათა არ მოუხდეს თავდადრეკა და იერარქიის ცნობა. გმირი დასავლეთში არის ესტრადისა თუ კინოს მსახიობი, ფეხბურთელი, შოუმენი, მაგრამ არა უმაღლესისაკენ მსწრაფი ადამიანი. ნიცშე ისლამს ქრისტიანობაზე მაღლა აყენებდა და ამბობდა, რომ ისლამი მრავალგზის მართალია ქრისტიანობისადმი ზიზღში. ნიცშეს თქმით, ისლამისათვის უცხოა ქრისტიანობისათვის დამახასიათებელი შურისგებისა და სიმდაბლის სული.

დასავლეთისათვის უცხო არის თვითშეწირვა დას ენთუზიაზმი. თიმოსის დამორჩილება დემოკრატიამ  სწორედ უმაღლესისაკენ სწრაფვის ჩაკვლისა და დაცინვის გზით შეძლო, მაგრამ ეს მხოლოდ დასავლეთში მოხდა. ფუკუიამასეული უკანასკნელი ადამიანისათვის უცხოა თავის შეწირვა, იდეური ექსტაზისი და ენთუზიაზმი. ლიბერალური დემოკრატია იცავს უკანასკნელ ადამიანს.  მისთვის არაფერია ისეთი, რისთვისაც ღირს თავის შეწირვა. განა ფრაივესი, ან საბაზრო ეკონომიკა არის ის, რის გამოც თავგანწირვა ეგების ? ცრუა მთელი ეს დასავლური სოციოლოგია და უარესი ცრუნი არიან მისი ქართველი ეპიგონები.

ფუკუიამა წერს: „ დღეს, ამერიკაში, ჩვენ ოდნავაც არ გვაეჭვებს ჩვენი უფლება თამბაქოს წევის გამო გავაკრიტიკოთ მავანი პიროვნება, მაშინ როცა რელიგიური რწმენა თუ ზნეობრივი საქციელი იმ ხელშეუვალ სფეროდ მიგვაჩნია, სადაც არავისა აქვს ჩარევის ნება“.

ლიბერალიზმის სისტემას ესაჭიროება ბილბორდებზე, ეკრანებზე, ჟურნალებში გამოსახული ადამიანები. ახალ-ახალი შამპუნების მომხმარებელნი, პრეზერვატივები რომ თან დააქვთ და სულ იცინიან. ნარცისული, ისტერიული არარაობები და მათი ინტერვიუები. დასავლეთმა შექმნა კონვეიერული წესით ადამიანი ანტიპოდი, როგორიც მსოფლიოს არცერთ კულტურას არ შეუქმნია. დასავლეთში არაფერი არაა ქრისტიანული. საფრანგეთის დიდმა რევოლუციამ თავისუფლების სახელით უარყო ავგუსტინეს პრინციპი servitus Dei est summa libertas (უფლის მონობა არის უმაღლესი თავისუფლება). არა მუსულმანთაგან, არამედ თვით ქრისტიანთაგან გაიკილა და გაიქირდა ქრისტე. სადაც შარიათი იყო, იქ აჯანყების თეორიის შექმნა, როგორც ეს ფრანგ განმანათლებლებთან არის, არ იყო საჭირო. შარიათი შაჰზე მაღლა იდგა. მასში იყო აჯანყების თეორია, თანასწორობა, თავისუფლება და უფლებები. დასავლეთში კი ამის შემუშავებას  რადიკალური ათეიზმი და ღმერთმებრძოლობა დასჭირდა. დასავლეთმა რელიგიური თიმოსი  ფრაივესით დაიმორჩილა, ხოლო საერო ცხოვრებაში თიმოსის მოთვინიერება მან კაპიტალის სადავეებით შეძლო.

ლიბერალური დემოკრატია შეუძლებელია იყოს პოლიტიკური აზროვნების ინვარიანტი. ფრაივესის პრინციპი არის საშუალება, მაგრამ არაა გარკვეული, რა არის მიზანი. დასავლეთში რაციონალური ცოდნის იდეალი არის თვითღირებული იმ აზრით, რომ ის არ საჭიროებს ეთიკურ სრულყოფას. ეთიკა არაა შემეცნების საფუძველი. შემეცნება მიზნისაგან განთავისუფლებულია. რაციონალური რაც არის, ის თავისთავად ეთიკურია. რაც რაციონალურად დასაბუთებულია, თავისთავად ეთიკურადაც დასაბუთებულია. დეკარტიდან მომდინარეა, რომ ჭეშმარიტი ცოდნა აღარ საჭიროებს ეთიკურ დაფუძნებას. ეს არის დიდი ცდომილება დასავლური ცივილიზაციისა. ამგვარი რაციონალიზმი ხდება ყოვლისმომცველი კრიზისის წყარო. ამას განიცდიდა დეკარტის ინტერპრეტატორი ედმუნდ ჰუსერლი და  მოგვიანოდ ის რაციონალიზმს ეთიკასა და ისტორიას უკავშირებდა.

          გავიხსენოთ, როგორ დასცინოდა დასავლეთი 90-იანი წლების დასაწყისში იდეურობას, რათა უფრო მეტად  ეცდუნებინა პოსტსაბჭოთა დროის ადამიანები სამომხმარებლო სიუხვით. იდეურობას დასავლეთი ტოტალიტარული აზროვნების გადმონაშთად ან რელიგიურ ფანატიზმად  მიიჩნევდა. შეჰედათი (თავის მსხვერპლად მიტანა) დასავლეთში განიმარტება  როგორც გაუნათლებლობის, ფსიქოტროპული ზემოქმედების ან სიღარიბის შედეგი. დასავლელი ექსპერტები ამბობენ, რომ მოლები ატყუებენ შაჰიდებს, ოპიუმს აძლევენ და თავს აწირვინებენ. დასავლური ჰუმანიტარისტიკა არის გახრწნის მეთოდიკა, რომელიც მეტად დაიხვეწა და ავიდა მიზანთროპიის ხელოვნებამდე. ამავე დროს, ამერიკელები გადაჭრით მოითხოვენ თავგანწირვას საკუთარი ლიბერალური პრინციპებისათვის, რაც ჰოლივუდის პროდუქციაშიც ჩანს. ე.ი. არაფერი არაა ღირებული ამერიკული პატრიოტიზმის, ნეოლიბერალური თავგამოდების  გარდა. დეზორიენტაციისა და გახრწნის სისტემა წარმატებით მკვიდრდება პოსტბოლშევიკურ ქრისტიანულ ქვეყნებში, მაგრამ სექსუალური ლიბერალიზაცია, დალესის გეგმა და სხვა მისთანანი ისლამურ ქვეყნებში ვერ განხორციელდება.

დასავლეთმა დაკარგა ის ზნეობრივი ნაპერწკალი, რაც  XIX-XX საუკუნეებში ევროპულ უნივერსალიზმს გააჩნდა. უწინ ევროპაში ორიენტირი იყო, ანტიკური და რენესანსული დროიდან მომდინარე ადამიანის იდეა იყო. ხელოვნებას, მწერლობას ეკისრა უდიდესი როლი. არავინ ლაპარაკობდა ამდენს ადამიანის უფლებებზე. დღეისათვის არც ორიენტირია, არც ადამიანის იდეა. არის მხოლოდ სიძულვილი, სიცრუე, ანგარება და მევახშეობა.

კოლონიალიზმის ეპოქაში დასავლეთმა აღმოსავლეთი მატერიალურად დაიპყრო. იმის მიუხედავად, რომ  XVIII-XIX საუკუნეებში დასავლეთი კულტურულად და ტექნიკურად აღმოსავლეთზე განვითარებული იყო, მან ვერ შეძლო იდეური გამარჯვება. ქრისტიანული მისიონერიზმი კოლონიალისტური და რასისტული პოლიტიკის გამამართლებლად გამოდიოდა. ინდუისტურმა, ბუდისტურმა და ისლამურმა აღმოსავლეთმა განსაკუთრებული ვერაფერი დაინახა ევროპელ მისიონერთა მიერ ნაქადაგებ ქრისტიანობაში. რიგი აღმოსავლური ქვეყნების ვესტერნიზაცია და ლიბერალიზმის დამკვიდრება არაა იმის საფუძველი, რომ ლიბერალებმა  დასავლური იდეის ერთადერთობა ამტკიცონ.

ფილისტერთა გაზანტებული ცნობიერების დონეზე ისლამის რედემონიზაცია დასავლურ მედიაში ვერ იქნება იმ შედეგის მომტანი, რაც დასავლეთს დიდად სურს.  ეს რედემონიზაცია წლობით გაგრძელდება. საჭიროა გავიგოთ ისლამი ყოველგვარი რედუქციონიზმისა და პრიმიტივიზაციის გარეშე. როგორც სუნიტურ, ასევე შიიტურ ფუნდამენტალიზმს საკმაო თეოლოგიური და ფილოსოფიური საფუძველი აქვს და ზეგავლენას ახდენს თანამედროვე გეოპოლიტიკურ კოლიზიებზე.

სალაფიტური და შიიტური ფუნდამენტალიზმი ერთი საკაცობრიო იდეალის განხორციელებას ერთურთის უარყოფით ცდილობენ. რელიგიური უნივერსალიზმი თანაარსებობს ჰანბალიტურ-სალაფიტურ თუ შიიტურ შეუწყნარებლობასთან სხვა მაზჰაბების მიმართ. სუნიტი ფუნდამენტალისტების მხრიდან მრავალი საუკუნეა გაისმის ბრალდებანი შიიტთა, განსაკუთრებით კი ისმაილიტთა მიმართ, რომ ხალიფათის ერთიანობა შიიტებმა დაარღვიეს. შიიზმი პირველ სამ ხალიფას არ სცნობს და მათ წყევლის. სუნიზმისა და შიიზმის შერიგებას ცდილობდა ნადირ-შაჰი. მან შეკრიბა ორივე მხარე და გარკვეული დათმობის საფუძველზე შიიზმი უნდა შეერთებოდა სუნიტურ ოთხ მაზჰაბს, როგორც მეხუთე მაზჰაბი. მტრობის გამო ეს შეუძლებელი გახდა. შერიგების მცდელობები ნადირ-შაჰის შემდეგაც იყო.

სალაფიზმი სუფიზმის წინააღმდეგაც გამოდის.  XIV საუკუნის დასაწყისში, როცა ისლამური ქვეყნები მონგოლთა მიერ იყო დაპყრობილი, იბნ თაიმიია მოუწოდებდა მუჰამედ წინასწარმეტყველის დროის  ისლამთან დაბრუნებას. ის მიიჩნევდა, რომ მონგოლთა მიერ არაბეთის დაპყრობა იყო ღვთის რისხვა ისლამისაგან განდგომის გამო. იბნ თაიმიია დიდ სუფისტის, სუფიზმის ორთოდოქსიასთან შემარიგებელის, იმამ აბუ ჰამიდ მუჰამედ ალ-ღაზალის                (1059-1111) მოღვაწეობას უარყოფითად აფასებდა. იბნ თაიმიია დევნილებაში იყო და 1328 წელს დილეგში მოკვდა. მისი ნაშრომები XIV საუკუნიდან დღემდე  სუნიტური ფუნდამენტალიზმის (მუვაჰიდიზმი) იდეებზე დიდ გავლენას ახდენს.

ისლამურ ფუნდამენტალიზმზე მსჯელობისას გასახსენებია კარლ შმიტის ცნება „პარტიზანი“. თალასოკრატია ლიბერალური დემოკრატიის სახით გლობალური ძალაუფლების მოპოვებას ცდილობს. ის ყველა საშუალებით ახშობს მოწინააღმდეგეს. ამგვარი მოქმედება ლიბერალური დემოკრატიის მოწინააღმდეგეს – პარტიზანს აიძულებს ასევე ყველა საშუალებით დაიცვას მიწის იდეა.

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s